කුණු කන අලි


කෝච්චියට හැප්පිලා
වෙඩි කාලා
නෙවෙයි මේ
ඔයාලා අපි දාන කුණු කාලයි
දැන් ගොඩක් අලි ඇතුන් මැරෙන්නේ

ප්ලස්ටික් පොලිතීන් වලින් මිදෙන්න

කසළ හරියට කළමනාකරණය කරන්න

දැන් අපිට කාලය හරි

ටිකිරි නිසා කෙලවා ගැනීම


https://www.cnn.com/travel/article/elephant-festival-sri-lanka-intl-scli/index.html

කාලයක් තිස්සේ ක්‍රමිකව වයසත් එක්ක දත් ගෙවීයාම නිසා කෑම ගන්න එක අඩුවීම නිසා අසරණ වෙච්ච එක සතෙක් නිසා රටටම කෙලවා ගන්නා ජාතියක් වීම ගැන පුදුම ආඩම්බරයක් තියෙන්නේ.

ඒ සතා පොඩි කාලේ ඉදලා අවුරුදු 65ක් දළදා පෙරහැරට සම්බන්ධ වෙලා තියෙනවා. ඒ කියන්නේ ඒ අවුරුදු 65ක කාලයම මේ සතා හොදින් බලාගෙන තියෙනවා. අදටත් මේ සතා ගැන ඒ හාම්පුතා බලාගන්නවා.

බුකී වීරයන්ට අනුව මේ සතාට කන්න දීලා නෑ. උන් දන්නේ නෑ මේ සතාට කෑම කාගන්න විදිහක් නෑ දත් ගෙවිලා නිසා කියලා. ඒ වෙනුවෙන් අර හාම්පුතා ලක්ෂ ගානක් වියදම් කරනවා. ඔච්චර කැක්කුම තියෙන එකෙක් සතයක් එකතු කරලා ඌව බේරගමුද කිව්වාද?
සේලයින් බෝතලයක් අරන් දෙමු කිව්වාද?

අර තල් අත්‍තට බෙලිගෙඩිය වැටුනාම දුවපු හාවා වගේ ඔහේ මොලෝ සංසාරයක් නොදැන දුවනවා දැකපු දේ අල්ලගෙන. හොයලා බලලා කිසි දෙයක් කතා කරන්නේ නෑ.

අනික එක සෙට් එකක් කියනවා ඒ ඇතින්න කැලේ හිටියානම් මීට වඩා හොදට ඉන්න තිබ්බා කියලා. කැලේ ඉන්න අලින්ගේ ජීවිත වලට කෙලවෙන හැටි නොදන්න බබ්බු නේ උන්. මිනිස්සු මැරුවේ නැත්නම් අලි මැරෙන්නේ ස්වාභාවිකව කන්න බැරිවෙලා හරි සටනකින් තුවාල වෙලා. කන්න බැරි වෙන්නේ කන කෑම වල රළු බවත් එක්ක හකු දත් ගෙවිලා. ඒකයි අලියෙක්ගේ පරමායුෂ 55-60 වගේ වෙන්නේ ලංකාවේ.

මේ ඇතින්නට දැන් 70ක්, ඒ කියන්නේ පරමායුෂටත් වඩා ඉන්න කෙනෙක්. එහෙම ඉන්න පුළුවන් හොදින් බලාගත්තොත් විතරයි. අවුරුදු 50ක් දළදා කරඩුව ගෙනිච්ච රාජා ඇතත් මලේ කෑම කාගන්න බැරුව තමයි. හැබැයි මිනිස්සු අදටත් ඌට වදිනවා දළදා මාලිගාවට ගියාම.

දැන් මේ ඇතින්න පොඩිකාලෙ ඉදලා බලා ගත්ත අලි හාම්පුතා එල්ලුම් ගස් යවලා, දළදා පෙරහැරෙන් අලි ඇත්තු ඔක්කෝම අයින් කරලා, අර හීලෑ අලි 113 දෙනා කැලේට නිදහස් කරලා දාන කන් මේ සටන කරමු.

ඊට පස්සේ කෝච්චියට හැප්පිලා මැරෙන උන්, විදුලිය වැදිලා මැරෙන උන්, වෙඩිකාලා මැරෙන උන්, හක්කපටස් කාලා මැරෙන උන්, කුණු කාලා මැරෙන උන් හැමදාම දකින නිසා ඒගැන කතා නොකර ඉමු. අලි 6000ක් ඉන්න රටේ දවසට අලියෙක් දෙන්නෙක් මැරෙන රටේ මැරෙන අලි බේරගන්න බල්ලෙක් වත් නෑ.

හැබැයි පෙරහැරේ අලිගෙනියන එකට සංස්කෘතිය එක්ක අමුතු පරපුරේ රැඩිකල් උන්ට අවුලක් තියෙනවා. අන්න ඒ ඇරියස් එක හැම අවුරුද්දේම පෙරහැර කාලෙට ලං වෙනවා. හැබැයි මේපාර උන්ට හොද අවියක් හම්බ උනා එච්චරයි. ඔය එකෙක් කතා කලාද දඹුල්ලේ කුණු කන අලි 30-40 ගැන? උන් මැරෙන්නේ හෙමීට ඒක මාකට් වෙන්නෙ නෑ. කෝච්චියට හැප්පෙන උන් වෙඩිකන උන් නිතර වෙන නිසා ගානක් නෑ.

ලංකාවේ හීලෑ අලි ඉන්නෙ 113යිලු, 6000න් 113 ක් කියන්නේ 1.8%- 2% අතර ගානක්. ඔන්න ඔය පොඩ්ඩ ගැන කතා කරන එකෙක් අර ඉතිරි 98% රැක ගන්න කිසි දෙයක් කරන්නෙ නෑ.

රෝහණ කේ අමරකෝන්


ඊයේ පෙරේදා ආපු විල්පත්තු රැල්ල, ගස් සිටුවන රැල්ල, කුණු සුද්ද කරන රැල්ල, පෝස්ටර් ගලවන රැල්ල, අලි සංරක්ෂණ රැල්ල එක්ක ලංකාව පුරා පරිසරවේදීන් වැහිවැහැලා.

හැබැයි උන් එකෙක්වත් ඔය කිසි දෙයක් ගැබුරට හිතලා කරන උන් නෙවෙයි. මොකක් හරි රැල්ලක් ආවම ජනප්‍රිය වෙන්න බලාගෙන මොකක් හරි දෙයක් කරනවා. එහෙම හරි දෙයක් කරන එක නම් අගය කරන්න ඕනි.

නමුත් එක වැඩක් දෙකක් කරලා තමන් පොර තමන් තරම් දන්න කෙනෙක් නෑ කියලා හෙන ප්‍රබුද්ධ වෙන්න යන පරිසරවේදීන් කියලා කියාගන්න සෙට් එකක් ඉන්නවා කියලා අපිටත් දැන් කාලයක් තිස්සේ පෙනුනා.

ඒත් පරිසර සංරක්ෂණය ඉස්මුරුත්තාවේ ගිය ගොන් ගස් සිටිනා බව තහවුරු වෙමින් පවතිනවා. දෙයක් මතුපිටින් බලලා පඩි ටෝක් දෙන අය දැකලා නැත්නම් බලාගනිල්ලා.

මීට පස්සේ වත් දෙයක් හොදට හොයලා බලලා. දන්නේ නැත්නම් තව කාගෙන් හරි අහලා බලලා වැඩක් කරන්න පටන් ගන්න.

කාගේ දරුවොද බං මුන්

ඔන්න ඔහේ අපිත් කිඹුලා බනිස් ගැන වත් මේ විදියටම අවධානය යොමු කරන්න ඕන බලන්න. නැත්නම් කොන් වෙන සීන් එකක් තියෙන්නේ.

#ඩොල්පින්කොත්තු #කිඹුලාබනිසෙන්කිඹුල්ලුරැකගමු #පරිසරවේදියෝ #අනේරටේපරිසරයේඅනාගතය

අරුවක්කාලු බොරුබිය සහ ඇත්ත කතාව


කසළ මේ වන විට අපට ඇති උග්‍රතම ගැටලුවකි. කසළ කළමනාකරණය පිළිබඳ කිසිඳු සැලසුමක් නොමැතිව ම කසළ ගෙනැවිත් විශාල වශයෙන් එක්රැස් කෙරෙන ස්ථාන 260කට වැඩි ප්‍රමාණයක් දැනට ලංකාවෙ පවතින අතර ,ඒවා කිසිසේත් ම පරිසර හිතකාමී බැහැර වීම් ගණයට නොවැටේ. 2017 වසරේ නායයෑමෙන්, අඳුරු මතක පමණක් ඉතිරි කළ මීතොටමුල්ල කුණු කන්ද ද ඉන් එකකි. පරිසර හිතකාමී බැහැරවීම්“සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවන” ලෙස හැඳින්වෙන අතර මේ වන විට පුත්තලමේ ඉදිකර ඇති අරුවක්කාලු කසළ රඳවනය එවැන්නකි. මින් පෙර දොම්පෙ ඉදිකළ සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවනය වෙත මේ වන විට දිනකට ගෙනයන කසළ ප්‍රමාණය ටොන් 60කි. දැනට ලංකාවේ ඇති විශාලතම සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවනය අරුවක්කාලු කසළ රදවනයයි. එය සකසා ඇත්තේ දිනකට කසළ ටොන් 1200ක් ගෙනැවිත් දැමිය හැකි වන අයුරිනි.

කොළඹ කසළ බැහැර කිරීමේ ගැටලුව දිනෙන් දින උග්‍ර අතට හැරවෙමින් පැවතියදී තාවකාලිකව කසළ බැහැර කෙරුණේ කෙරවලපිටිය කසළ අංගනයටය. එහිදී කාබනික පොහොර බවට පත්කළ හැකි කසළ හැර ඉතිරිය එහිම ගොඩගැසිණි. එය කසළ ගැටලුවට සාර්ථක විසඳුමක් නොවුණු තැන මෙගා පොලිස් අමාත්‍යාංශයට භාර වූයේ ඒ සඳහා සුදුසුම විසඳුමක් සෙවීමටය. ඒ අනුව ඉදිරිපත් වුණු හොඳ ම විසඳුම අරුවක්කාලු සනීපාරක්ෂක කසළ රැඳවුම ඉදිකිරීමයි. ඒ සඳහා ආණ්ඩුවෙන් වෙන් කළ මුදල ඩොලර් මිලියන 101කි.

සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවන

සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවනයක් සකස් කිරීම සුළුපටු කාර්යයක් නොවන අතර එය කළ යුත්තේ ඉංජිනේරු තාක්ෂණය යොදාගනිමින් ය. මෙවැන්නක් ඉදිකිරීමට ලංකාවේ සමාගම් සතු අත්දැකීම් අල්ප ය. ඒ හේතුවෙන් මෙගා පොලිස් අමාත්‍යාංශය (මහ නගර හා බස්නාහිර සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය) කළ අයදුම්පත් කැඳවීමට අනුව, රට රටවල සමාගම් කිහිපයක් අයඳුම්පත් යොමුකළ අතර කොන්ත්‍රාත්කරු ලෙස තෝරාගැනුණේ“China harbor engineering” සමාගමයි. මෙම ව්‍යාපෘතියෙහි උපදේශන කටයුතු කිරීමට තෝරාගෙන ඇත්තේ “දෝහා”නම් කොරියානු සමාගමත් ශ්‍රී ලංකාවේ“Central Engineering Consultancy Bureau” (CECB) නම් සමාගමත් ය.

මේ කසළ රඳවනය සඳහා අරුවක්කාලු ම තෝරාගැනීමට මුල් වූ හේතුව ද විශේෂයෙන් සලකා බැලිය යුත්තකි. ජනාකීර්ණ වීම හේතුවෙන් මේ සා විශාල කසළ රැඳවුමක් ඉදි කළ හැකි භූමියක් කොළඹ අවටින් සොයා ගැනීම අතිශය දුෂ්කර කර්තව්‍යයකි. ඒ අනුව පරිසර ඇගයීමේ වාර්තාව ඇතුළු වාර්තා පිරික්සා බැලීමෙන් අනතුරුව, මෙම තෝරාගැනීම සිදුකොට ඇත්තේ විද්වත් මණ්ඩලයක සහභාගීත්වයෙනි. අරුවක්කාලුවේ හුණුගල් එළියට ගැනීමෙන් ඇතිවූ විශාල වළවල් ඇත. එම වළවල් පස් දමා පුරවා, එහි වනාන්තරයක් ඇති කිරීමට සැලසුම්කොට ඇත. ඒ හේතුවෙන් අරුවක්කාලුව මේ ව්‍යාපෘතිය සඳහා සුදුසුම භූමියයි. මේ වන විට සැලසුම් කොට ඇත්තේ එම වළවල් නිසි අන්දමින් සකස් කොට, ලයිනර්ස් යොදා, ඒ මත කසළ යෙදීමටත්, කසළවලින් පුරවා, වසා දැමූ භූමියේ කැලයක් ඇතිකිරීමටත් ය.

මෙහි කසළ ගෙනැවිත් දැමීම සිදු විය යුත්තේ යම්කසි ක්‍රමවේදයකට අනුව ය. ප්‍රථමයෙන් සලකා බැලිය යුත්තේ කසළ ගෙනැවිත් දැමීමෙන් සිදුවිය හැකි පරිසර විනාශ පිළිබඳ ය. පළමු කරුණ නම් කසළ ගෙනැවිත් දැමූ විට එහි ඇති අපදියර පොළොව යටට යා හැකි වීමයි. එය වළකා ගැනීම සඳහා ලයිනර් එකක් යෙදිය යුතු ය. මේ සඳහා යොදාගන්නා ලයිනර් එක සැදී ඇත්තේ ලේයර්ස් (තට්ටු) හතකින් සමන්විතව ය. එහි වර්ග මීටරයක මිල ලංකාවේ මුදලින් රුපියල් 20000කටත් වැඩි ය. එවැනි ලයිනර් යොදා, ඒ මත පස් යොදා, ඉන් අනතුරුව කසළ ගෙනැවිත් දමයි. ගෙනැවිත් දැමූ කසළ තලා දැමීමට විද්‍යානුකූල ක්‍රමවේදයක් ඇත. ඉන් අනතුරුව කෙරෙනුයේ තලා දැමූ කසළ මතට පස් යෙදීමයි. කසළ රඳවනය ඉහළට යන්නේ ඔයාකාරයෙන් ය. මෙම කසළ රඳවනය යා හැකි උපරිම උස වන්නේ මීටර් 45කි. එසේ ම ඉහළට යා යුත්තේ ආනතියක් ඇතුව ය. නොඑසේ නම් කඩාවැටෙනු ඇත. කසළ රැඳවීම අවසන් කළ පසු වසා දැමිය හැකිය. මෙහි දැනට දිනකට රැඳවිය හැක්කේ කසළ ටොන් 1200කි. එසේ ම දැනට සකසා ඇති අන්දමට මෙම ස්ථානය වසර හයක් පමණ කාලයකට කසළ රඳවනයක් ලෙස භාවිත කිරීමට පුළුවනි. මෙම කසළ රඳවනය දිගු කිරීමෙන්, අවැසි නම් වසර 80ක් දක්වා වුව ද භාවිත කිරීමට සකස් කරගත හැකිය.

මෙම කසළ රැඳවුමෙහි විවිධ වායුන් ඇතිවන අතර ඒවා ඇදගෙන පුළුස්සා දැමීමට “ගෑස් වෙල්ස්” නම් ළිං සාදා ඇත. මෙහි පහළට ගලා යන අපදියර සඳහා වෙනම නළ පද්ධතියක් ද ඇත. එම නළ පද්ධතියෙන් ගන්නා අපදියර පිරිසිදු කිරීමේ පද්ධතියක් ද ඇත. අපදියර පිරිසිදු කොට අවට සිටුවා ඇති පැළවලට යෙදීම සිදු කරයි. වනාන්තරයක් ඇති කිරීමේ අරමුණෙන් ඒ අවට ගස් සිටුවා ඇති නමුත්, ඒවාට යෙදීමට තරම් පුත්තලම් දිස්ත්‍රික්කයේ ජලය නොමැති අතර මෙම ජලය ඒ සඳහා භාවිත කරයි. කිසිඳු අවස්ථාවක මෙම අපදියර පිරිසිදු කිරීමෙන් අනතුරුව හෝ පුත්තලම කළපුවට යොමු කෙරෙන්නේ නැත.

ජනතාවගෙන් එල්ල වන ප්‍රධානම දෝෂාරෝපණය නම්, මෙම ව්‍යාපෘතිය මඟින් පුත්තලම කළපුව දූෂණය වන බවයි. ප්‍රදේශවාසීන් සිතා සිටිනුයේ මෙහි එක්රැස්වන අපජලය කළපුවට යොමු කරන බවයි. ඒ මඟින් කළපුවේ මාළු හිඟවීමත්, ලුණු කර්මාන්තය කරගෙන යෑමට නොහැකි වීමත් සිදු වෙතැයි අනියත බියක් ඔවුන් තුළ පවතී. නමුත් ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධ බලධාරීන් කියා සිටිනුයේ මෙම අපද්‍රව්‍ය හෝ අපජලය කසි ලෙසකත් කළපුවට යොමු නොවන බවයි. එසේ ම භූගත ජලයට එක් වීමට ද ඉඩක් නැත. යොදා ඇති ලයිනර් මඟින් ඒ සඳහා ද මඟ අහුරා තිබේ. අවම වශයෙන් පිරිසිඳු කරන ලද අපජලය හෝ කළපුවට එක් නොකෙරෙන අතර මේ ව්‍යාපෘතිය හරහා කළපුවට කිසිඳු ආකාරයක බලපෑමක් නොවන බව අවධාරණාත්මකව කිව යුතු ය. කසළ රඳවනයට යොදා ඇති ලයිනර් සඳහා ඇත්තේ අවුරුදු 100ක වගකීමකි. ඒ කෙසේ වෙතත් යම් හෙයකින් ලයිනර් හිල්වීමකින් අපදියර යටට යෑමක් සිදු වුවහොත් පහළින් සාදා ඇති “මොනිටරින් වෙල්ස්”වලින් එය ද දැනගත හැකිය. එම මොනිටරින් වෙල්ස් නම් ළිං, දිනපතා තත්ත්ව පරීක්ෂණයකට ලක්කෙරෙන අතර අපදියර හමු වුවහොත් එය ද එතැනින් නවත්වා නිසි පිළියම් යොදනු ඇත. සෑම පැතිකඩක් ගැන ම සලකා බලා අතිශයින් පරිසර හිතකාමී වන අන්දමින් සකස් කළ කසළ රඳවනයකි මෙම අරුවක්කාලු සනීපාරක්ෂක කසළ රැඳවුම. වියදම පිළිබඳ සලකා බැලුවහොත් කසළ ටොන් එකක් වෙනුවෙන් මෙහිදී දරන්නට වන පිරිවැය රුපියල් 3000ක් පමණ වේ. එම පිරිවැය දැනට දරන්නෙ මෙගා පොලිස් අමාත්‍යාංශයෙනි. මෙහිදී සියල්ල විද්‍යානුකූලව සිදු කෙරෙන අතර මේ වන විට මූලිකත්වය ලබා දී ඇත්තේ පුත්තලම් දිස්ත්‍රික්කයේ කසළ පළමුව ගෙනැවිත් දැමීමට ය. දැනට පුත්තලමේ ද බොහෝ දෙනා සිදු කරනුයේ කසළ එක්රැස් කර පුළුස්සා දැමීමයි. ඒ තුළින් විය හැකි සෑම අන්දමකින් ම පරිසරය දූෂණය සිදු වන බව අමුතුවෙන් නොකිව මනා ය. නමුත් පුත්තලමේ ජනතාවට මෙම කසළ රඳවනයට කසළ ගෙනැවිත් දමන්නට කී විට සිදු කරනුයේ අදාළ ව්‍යාපෘතියට එරෙහිව නැඟී සිටීම ය. ගැටලුව ඇත්තේ එතැන ය. බෙලි ගෙඩිය වැටුණු විට, නොසොයා නොබලා, අහස කඩා වැටෙන බව කියමින් හිස් ලූ ලූ අත දිව්වේ හාවෙක් ය. ඌ පසුපස දිව ගිය බොහෝ සතුන් දුවන්නේ කුමකට ද යන වග හෝ නොදැන සිටින්නට ඇත.

පරිසරහිතකාමී ක්‍රමවේද

මෙය වනාහී සෑම දියණු රටකම පාහේ අනුගමනය කරන ක්‍රමවේදයකි. අමෙරිකාවේ මෙවැනි සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවන 3000ක් පමණ ඇති අතර කොරියාවේ අක්කර 400කට වඩා විශාල භූමියක් සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවනයක් ලෙස පවත්වාගෙන යයි. මෙම ක්‍රමයවේදය ලාබදායි සේ ම පරිසර හිතකාමී ද වේ. එසේ ම අප වැනි රටකට ඔරොත්තු දෙන සාර්ථක ම පරිසර හිතකාමී කසළ බැහැර කිරීමේ ක්‍රමවේදය ද මෙයයි. ඒ කෙසේ වෙතත් කරුණු දැන හෝ නොදැන විරෝධය පාන්නට පෙළගැසෙන්නවුන්ගේ නම් අඩුවක් නැත.

අරුවක්කාලු සනීපාරක්ෂක කසළ රැඳවුම් ව්‍යාපෘතිය ආරම්භයේ සිට ම එය කඩාකප්පල් කරන්නට මාන බැලූවන්ගේ නවතම සටන් පාඨය වී ඇත්තේ “කොළඹ කුණු අපිට එපා” යන්නයි.

කොළඹ එක්රැස් වන්නේ කොළඹ වැසියන්ගේ කුණු පමණක් නොව, සෑම දිනකම පිටපළාත්වලින් කොළඹට පැමිණෙන මිලියනයක් පමණ ජනතාවගේ කුණු එකතු වන්නේ ද කොළඹ ය යන වගත් සිහිපත් කිරීමට කැමැත්තෙමි. එකක් පසුපස එකක් වශයෙන්, පදනම් විරහිත හේතු හා තර්ක ගෙනඑමින් උද්ඝෝෂණ කරන්නවුන් , අරුවක්කාලු සනීපාරක්ෂක කසළ රැඳවුම පිළිබඳ සැබෑ තතු නොදැන සිටීම කනගාටුවට කරුණකි. හඬ නැඟිය යුත්තේ තතු දැනගෙන ය. නොඑසේ නම් නිහඬව සිටීම මැනවි. රටක ජනතාව විසින් කළ යුත්තේ රජයක් විසින් ගන්නා සෑම පියවරකදීම විරෝධය පෑම නොව, අකටයුතුකම්වලදී හඬ නැඟීම යහ කටයුතුවලදී අත දීමත් ය. නොඑසේ නම් රටක් වශයෙන් ඉදිරියට යෑම බොහෝ අපහසු කර්තව්‍යයක් වනු ඇත.

-මහාචාර්ය මහේෂ් ජයවීර

මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලය – අරුවක්කාලු සනීපාරක්ෂක කසළ රඳවන ව්‍යාපෘතියේ උපදේශක

සටහන

කාංචනා සිරිවර්ධන
– දිණමින

මහා බාධක කොරල්පරය මියයාම අපට බලපාන හැටි


කොරල් පරය මැරිච්ච් එක සමහර මෝඩ මිනිස්සුන්ට නම් නොතේරුණාට තේරුම් ගන්න පුළුවන් කමක් තියෙන අනිත් මොලේ තියන අයට දැන ගන්න තේරුම් ගන්න සරලව කියලා දෙන්නම්.

කොරල් පර කියන්නේ කුඩා ජීවීන් මිලියන ගණනක එකතුවක්.

එයාලාට ඉන්න පුළුවන් ඉර එලිය වැටෙන ගැබුරකින් සහ මුහුදු ශාක වැවෙන්න පුළුවන් පරිසරයක. මොකද කොරල් වර්ධනය වෙන්න ඔක්සිජන් යම් තරමක් ඕනි.

කොරල් උෂ්ණත්වයට සංවේදී. උෂ්ණත්වය අඩු උනාමත් වැඩි උනාමත් එයාලාගේ ජීවීන් මැරෙනවා.

මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා ගෝලිය මුහුදු උණුසුම ඉහල ගිහින් තියන මිසා තමයි කොරල් වලට ඒ උණුසුම දරාගත නොහැකිව මැරිලා තියෙන්නේ.

කොරල් මැරුණා කියන්නේ මුහුදු ශාකත් මැරිලා කියන එක.

ඒ කියන්නේ එ පරිසරය තුල මාලුන්ට ජීවත් වෙන්න බෑ කෑම නැති නිසා. ඒ කියන්නේ මුහුදු ජීවීන්ගේ ජීවන චක්‍රයට බලපාන නිසා මුහුදු ජීවීන් ගහනය අඩු වෙනවා කියන්නේ පරිසරය සමතුලිතතාවයට ලොකු බලපෑමක් වෙනවා.

මුහුදු ජලයේ උෂ්ණත්වය වැඩි වීම කියන්නේ ඇන්ටාක්ටිකාව තුල වගේම ආක්ටික් වලට යන උණුසුම් දිය වැල් වැඩි වෙනවා.

ඒ කියන්නේ ඒ අයිස් දියවෙලා මුහුදට එක් වෙනවා.

ඒ කියන්නේ මුහුදු මට්ටම ඉහල යනවා.

ඒ කියන්නේ පහත් බිම් යට වෙනවා. ඒ කියන්නේ මිනිස්සුන්ට ඉන්න තැන් නැතිවෙනවා මුහුදු බඩ ප්‍රදේශ වල ඉන්න අයට.

කොරල් මැරෙන එක පොඩි දෙයක් වගේ පෙනුනාට පිටිපස්සේ තියෙන කතාව හරි භයානකයි.

සිංහරාජ ලෝක උරුම වනාන්තරය දෙකඩ කරමින් මාර්ග ඉදිකර සිංහරාජය වාණිජකරණය කිරීම


සිංහරාජ ලෝක උරුම වනාන්තරය දෙකඩ කරමින් මාර්ග ඉදිකර සිංහරාජය ” වාණිජකරණය ” කිරීමේ ලෝක බැංකු සහ රාජ්‍ය /ව්‍යාපාරික සැලසුමෙන් සිංහරාජයට සහ පොදුවේ මෙරට ජාතික උරුමයට වන හානිය ගැන අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ. නොඉඳුල් සිංහරාජයේ පානීය ජල සම්පතේ සිට සිංහරාජයටම ආවේණික වූ ජාන සම්පත් මංකොල්ලයට මේ වාණිජකරණය ඔස්සේ මග විවර කර දෙමින් ඇත.

මීට පෙරත්, 2011 වර්ෂයේදී සූරියකන්දේ සිට ඉලුම්ඹකන්ද දක්වා සිංහරාජ අඩවිය හරහා පාරක් කැපීමට ගියේ සිංහරාජ වනාන්තර ජාලයට එකතු කර ගැනීමට ඇති හඳපාන් ඇල්ල වනාන්තරය සිංහරාජ ජාතික උරුම වනභූමයෙන් (NHWA) වෙන් කරමිනි. එහෙත් පරිසර ක්‍රියාකාරීන්ගේ සහ මහජන විරෝධය නිසා ඒ අපරාධය වැලැක්වීමට එදා හැකි විය. වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් 15 වන දින එම පාර ඉදිකිරීම රජය විසින් අවලංගු කර දමන ලදි.

මේ වන විට ලෝක බැංකු ආධාර ඇතිව කෙරෙන ESCAMP ව්‍යාපෘතිය යටතේ කුඩව ප්‍රදේශයේ සිංහරාජ පිවිසුම ආශ්‍රිතව මාර්ගය පුළුල් කරමින් පවතින්නේ සංවේදී වනාන්තරයට හානි කරමිනි. වර්ෂ 1972 – 1977 අතර වූ කාලයේ සිංහරාජය තුල හෙක්ටයාර 2025 ක මහා පරිමාණ දැව භෙලීම නිසා මෙම වනාන්තර කොටස දැඩි හායනයකට ( Forest degradation ) ලක්ව ඇති අතර ද්විතියික වනාන්තර වැස්මකින් යුක්ත වේ. ඉහත කී මහා දැව හෙලීම සදහා බුල්ඩෝසර ඇතුළු බර වාහන යොදා ගැනුන අතර රත්නපුර දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ කලවාන දෙසින් සිංහරාජය තුලට පාරක් කපන ලදි . පසුව මේ කපා හෙලන සුවිසල් ගස් වල කදන් ප්‍රවාහනයට අලි ඇතුන් සහ විශාල ටිපර් රථ භාවිතා කරනවා. මේ නිසා ප්‍රධාන පාරට අමතරව එම පාර දෙපැත්තෙන්ම කැලය තුලට තවත් මාර්ග ගනනාවක් හැදෙනවා. මේ විනාශකාරී ක්‍රියාවලිය නිසා සිංහරාජයේ අති විශාල ප්‍රදේශයක වනාන්තරයට හානි සිදු වෙනවා. මහත් පරිශ්‍රමයකින් වර්ෂ 1978 දී සිංහරාජය මිනිසා සහ ජෛව ගෝලය රක්ෂිතයක් MAB Reserve බවට පත් කරන අතර Unesco ලෝක උරුමයක් බවට පත් වෙන්නේ 1989 වර්ෂයේදී.

පසු කාලීනව සිංහරාජයේ කුඩව පිවිසුම සහ එතැන සිට වනාන්තරය තුලට ඇති මුලාවැල්ල සහ සිංහගල සංචාරක මග ලෙස අද දක්වා භාවිතයට ගන්නේ එදා එලෙස දැව ව්‍යාපෘතියට යොදාගත් මාර්ගය යි .සැබෑ වශයෙන්ම සිංහරාජය සංරක්ෂණය කරන්නේ නම් කල යුත්තේ මේ හායනයට ලක්ව ඇති වනාන්තර කොටස විද්‍යාත්මකව ප්‍රතිස්ථාපනය ( Forest restoration and rehabilitation ) කිරීම මිස හායනය වී ඇති වනාන්තරයට සහ ජෛව ප්‍රජාවට තවත් හානි කරමින් මාර්ග තැනීම නොවේ

ESCAMP යනු Ecosystem Conservation and Management Project යන්නයි. ප්‍රථමයෙන්ම පැහැදිලි කරන්න අවශ්‍යයි මේ ESCAMP ව්‍යාපෘතියේ යම් සාධනීය පියවර තිබුණත් එවායේ ආවරණයට වැසී යම් පිරිසකගේ පටු අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීමට යාමක් සහ සමස්ථයක් ලෙස සිංහරාජය * වාණිජකරණය ට* ලක් කිරීමට කටයුතු කරන බව පෙනී යන්නක් .

මේ ESCAMP හී සාධනීය පියවර සැලකුවොත්; සිංහරාජය තුල පැතිරී ඇති ආක්‍රමණික ශාක (IAS) ඉවත් කිරීම, ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ කොමිසම (LRC) විසින් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ට පැවරූ වනාන්තර ඉඩම් සිංහරාජයට එකතු කර නැවත මැනුම් කටයුතු කර සිංහරාජයේ මායිම් ගැසීම , මේ මායිම් වලට කිතුල් සහ පුවක් වැනි ගැමියන්ට ප්‍රයොජනවත් දේශීය ශාක සිටුවීම වැනි දේ සලකන්න පුලුවන්. නමුත් ප්‍රශ්නය මෙය නොවේ අර මා ඉහත කී පරිදි වාණිජකරණයට සහ දූෂිත කටයුතුවලට මග පාදා ගැනීමයි .

මේ ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ *සිංහරාජයේ සංචාරක කර්මාන්තයට ඇති විභවය වර්ධනය කිරීමයි. එනම් වනාන්තරය තුලට සංචාරකයන් ගෙන්වා ගැනීම සහ ඔවුනට අවශ්‍ය පහසුකම් සලසා දීමයි. මේ යටතේ සිංහරාජයට පිවිසෙන මාර්ග පමණක් නෙමෙයි සිංහරාජය තුල දැනට ඇති මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමටත් ,එමෙන්ම වන මං (jungle Tracks) රුදෙස් සංචාරක මාර්ග ( Eco Trails) බවට පරිවර්තනය කිරීමටත් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කර තිබෙනවා. මෙතැනදි තමයි ගැටලුව මතු වෙන්නේ. ඒ කෙසේදැයි අපි විමසා බලමු.

මේ වන විට සිංහරාජයට ඇතුළු වන ප්‍රධාන පිවිසුම් තුනක් තිබෙන අතර ඉහත විමසූ කුඩව පිවිසුමට අමතරව මාතර දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ පිටදෙනියේ සිට සහ සූරියකන්දේ න් -හිමිදිරි පෙදෙස වෙත පිවිසුම් දෙකක් තිබෙනවා. ඉහත ESCAMP ව්‍යාපෘතිය යටතේ මේ කුඩව සහ පිටදෙනිය පිවිසුම් සහ රථ ගාල් සංවර්ධනය කිරීමට අමතරව කුඩව සහ පිටදෙනිය අතර රුදෙස් සංචාරක මගක් ඉදිකිරීමට සැරසෙනවා. ව්‍යූහිකව මෙය පියවර කිහිපයක් යටතේ ක්‍රියාවට නැගෙන්නක් ලෙස පෙනී යනවා.

මුලින්ම කුඩව සිට මුලාවැල්ල ට ඇති මාර්ගය පුළුල් කර කොන්ක්‍රීට් ගල් අතුරා විදුලි රථ ගමනා ගමනයට සුදුසු පරිදි සැකසීම සහ එතැන් සිට සිංහගල දක්වා ඇති වනගත අඩි පාර සංචාරකයන්ට යා හැකි පරිදි තවත් පලල් කිරීමටත්, දෙවැනි පියවර ලෙස නොයිදුල් ප්‍රාථමික වනාන්තරය (Primary Forest ) මැදින් පිටදෙනියේ සිට සිංහගල වෙත ඇති වන මග (jungle Track) සංචාරක මගක් ලෙස එලි පෙහෙළි කර සංචාරකයන්ට අවශ්‍ය විට කුඩව සිට පිටදෙනියටත් සහ පිටදෙනියේ සිට කුඩවටත් කෙලින්ම යා හැකි පරිදි රුදෙස් සංචාරක මගක් ( Narure Trail ) සෑදීමයි.


2010 වසරේදී හිතවත් මග පෙන්වන්නෙක් (tracker) සමග මම සිංහරාජයේ මෙම කොටස ගවේෂණය කර තිබෙනවා. සිංහගලට අපි ගියේ මග සලකුණු බලමින් කැලේ පාදාගෙන .කොටින්ම අඩි පාර පවා තිබුණේ කැලේ ටික දුරක් යන කම් පමණයි. ඊට පසුව තිබෙන්නේ වන මගක්. වන මගක් කියන්නේ වන සතුන්ගේ සංචරණයෙන් සහ දඩයමකට හෝ කිතුල් මැදීමට කැලෑ වදින ගැමියන්ගෙන් සලකුණුව ඇති තමන්ම සොයාගෙන යා යුතු මගක් .ඒ වගේ වන මගක් එලි පෙහෙළි කර පාරක් හදල නිතර මිනිස්සු යන්න එන්න ගත් විට ඇති වන තත්ත්වය කුමක්ද? එදා ට මේ ස්වභාවික යටි රෝපණය ඉවත් වූ මාර්ගය ඔස්සේ ආක්‍රමණික ශාක සහ සත්ත්ව විශේෂ සිංහරාජයට ඇතුළු වෙන්න පුලුවන්, නිතර යන එනෙන මිනිසුන් නිසා වන සතුන්ගේ ජීවන සහ චර්යා රටා වලට බාධා ඇති වෙනවා. දඩයම් කරුවන් වල්ලපට්ට කපන්නන් හොර මැණික් ගරන්නන් සහ ජාන මංකොල්ල කරුවන්ට පහසුවෙන් පිවිසීමට හැකිවෙනවා. සිංහරාජය තුල ඇති දිය ඇලි දොල පහරවල් සහ ගල් පර්වත සංචාරකයන් විනෝද වෙන්න භාවිතා කිරීමෙන් විශාල දූෂණයකට ලක් වෙනවා. මේ මාර්ග නිසා වනාන්තරයේ ජෛව- භූවිද්‍යාත්මක පසුබිම විකෘති වෙනවා. සතුන්ගේ වාසස්ථාන කැබලිවීම ( habitat fragmentation) නිසාත් නිකේතන බිදවැටීම ( breaking of niches ) නිසාත් සිංහරාජයට ආවේණික සතුන්ට සහ ජෛව විවිධත්වයට (biodiversity ) මහත් හානියක් වන අතර එය නැවත නිවැරදි කල නොහැක. .

සිංහරාජයේ පාරවල් හදන්නේ මිනිසුන්ට හොදින් සිංහරාජය දැක බලා ගන්නට යැයි නියෝජ්‍ය ඇමතිවරයෙකු ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කරනු දුටුවෙමු. පාරිසරික සංරක්ෂණය ගැන ඔහුගේ ඇති නොදැනුවත්කම ගැන රට වැසියන් කණගාටු විය යුතුය.

දෙස් විදෙස් සංචාරකයින්ට දැක බලා විනෝද වෙන්නට සිංහරාජය “විනෝද උයනක් ” නොවේ ලෝක උරුම සංරක්ෂිත වනාන්තරයකි! !..

සංචාරක කර්මාන්තය ට ප්‍රයෝජනට ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ඉතිරිව ඇති එකම නොයිදුල් නිවර්තන තෙත් වනාන්තරය වන සිංහරාජය බිලී දීමට ලෝක බැංකුව ,රජය ,නිලධාරී තන්ත්‍රය සහ රුදෙස් සංචාරක ව්‍යාපාරිකයන් කටයුතු කරන්නේ කුමණ සදාචාරාත්මක අයිතියක් මතද? මතු පරපුරේ පාරිසරික උරුමය මංකොල්ල කෑම සාධාරණීකරණය කල හැකිද..?

– කීර්ති හේවාගොඩ 17 /01/2019

Kasun MunasingheRavindra Kariyawasam
( ඡායාරූප ලබා දුන් කසුන් මුණසිංහ මහතාට විශේෂයෙන් ස්තුතිවන්ත වෙමි )